Keşan peştamal Doğu Karadeniz Bölgesinin iklimine göre şekillenmiş ve hava koşullarına uyum sağlayacak şekilde dokunmuştur. Araklı Karadere Vadisinde keşan ve peştamal, geçmişte kadınlarımız tarafından sürekli kullanılıyordu. Günümüzde bile, bazı yörelerde hâlâ kullanılan geleneksel bir giyim eşyasıdır.
Karadere Vadisi kadını peştamalı, kıyafetinin kirlenmemesi, hamileliğin belli olmaması, yaylada ve bahçede sebze meyve toplarken içine koymak için kullandı. O dönemler hayatın her noktasında, evde, tarlada, düğünde, sokakta kullanılan keşan ve peştamal yöre insanımız için kültürel, geleneksel ve vazgeçilmez bir öğe hâline gelmiştir. Peştamal bele, keşan ise başa bağlanırdı.
Günümüzde el dokuması keşan peştamal zanaatkarları bu işi devam ettirse de sayıları eskiye göre gittikçe azalmıştır. Her sektörde olduğu gibi keşan peştamal de seri üretim ve fabrikalaşmanın kurbanı olarak unutulmaya yüz tuttu. Farklı model ve renklerde üretilmeye devam eden keşan ve peştamal, bugünlerde masa örtüsü gibi tasarımlarla kullanım alanını giyimden ziyade daha çok ev dekorasyonuna çevirdi. Bu hâliyle keşan ve peştamalın köyden kente, yayladan evimize uzun bir yolculuk geçirdiğini söyleyebiliriz.
Keşan, Türk kültüründe geleneksel bir başörtüsüdür ve genellikle Doğu Karadeniz bölgesinde kullanılır. Kumaşın bir ucu alnın üst kısmından geçirilir ve ardından başın etrafında sarılarak bağlanır. Bu tarz başörtüleri, geleneksel etkinliklerde, halk oyunlarında veya günlük yaşamda kullanılabilir.
Yaklaşık 500 yıl, hatta belki çok daha önceki devirlerde kervan yoluyla İran''ın Kaşan kentinden Anadolu topraklarına misafir olarak gelip gönüllere taht kurmuş bir örtü, Keşan peştamal.
Makaslı, akışkan görüntüsü ve rengiyle hemen kendisini belli eden bu peştamal, Türkler aracılığıyla Anadolu''ya getirilmiş ve bu toprakları yurt tutmuştur. Daha sonraları Trabzon''un Çarşıbaşı ilçesi tarafından tescillenmiş olan bu örtü, Kuzey Anadolu bölgesinde büyük bir röl oynar.
Annelerimiz zamanından bizim zamanımıza kadar rengi, şekli ve kullanılış biçimi değişmiş olsa da, aslından bir şey kaybetmemiştir.
Karadeniz Bölgesi''nin iç ve sahil kesiminde kullanılagelen bu örtü, sahil bölgesinde Ordu''dan Rize''ye, iç Karadeniz Bölgesi''nde Sivas''ın Suşehri, Akıncılar, Koyulhisar, Gölova ile Erzurum''un İspir bölgelerinde yoğun bir şekilde kullanılmaktadır.
Tarımda teknolojinin henüz gelişmediği, her şeyin insan gücüyle yapıldığı dönemlerde ilk başta tarla ve bağ-bahçe işlerinde önlük olarak kullanılan bu örtü, beraberinde başörtüsünün üzerine atılmasıyla çarşaf örtüsü olarak da kadınlar tarafından kullanılmıştır. Erkekler ise bel kuşağı ve başlarına sarık şeklinde bağlamışlardır.
Keşan peştamallı bir kadının Ordu, Giresun, Gümüşhane, Kuzey Sivas, Trabzon, Rize, Kuzey Erzurum ve nispeten Artvinli olma olasılığı bir hayli yüksektir. Bu denli yaygınlığı ile Keşan peştamal örtüsü, geniş bir coğrafyanın ortak değeri olarak karşımıza çıkar.
Unutulmaya yüz tutmuş köklü bir kültürü olan keşan peştamal, önceden evli ve yaşlı kadınların bağ-bahçe işlerinin yanı sıra düğün gibi özel günlerin de simgesiydi.
Genç kızlar kareli daha farklı yapıdaki bir keşan peştamal takarken, evli ve yaşlı kadınların konumunu bu keşan peştamal belirlerdi. Sonraları ise artık fark etmeksizin genci ve yaşlısı bir arada kullanmaya başlamışlardır.
Rengi ve şekli bölge bölge, hatta köy köy dahi değişen bu peştamalın birçok kullanım şekli mevcuttu. Kimi bölgelerde daha açık renkliler ve daha küt desenler kullanılırken, kimi bölgelerde daha koyu ve geçişli desenli Keşan peştamalı kullanılmaktadır.
Bir köy, ilçe veya il sadece beline bağlarken, bir diğeri sadece başına atar, bir başka bölge ise hem beline hem başına bağlayarak yaşatır bu örtüyü.
İlk başlarda tezgahlarda el dokumasıyla başlayan, insan gücü ve özel günler için kullanılan bu örtü, artık gömlekten bandanaya, şaldan fiskos örtüsüne, banyo peştamalinden sırt çantasına kadar birçok şekilde ve renkte hayat bulmuştur.
Keşan peştamalın bu yoğun yolculuğu, nitekim bugün Türkiye'nin ve dünyanın da tanıdığı bir konumdadır.
