Dünyada farklı yiyecek veya içecekleri deneyimlemek üzere insanlar seyahat etmektedirler. Bu seyahatlere konaklama, ibadet ve iş gibi farklı amaçlar da eklenebilmektedir. Peynir rotaları sayesinde farklı destinasyonlarda farklı peynirleri tadım yapma ve satın alma amaçlarıyla insanlar peynir turizmi gerçekleştirebilmektedir. Peynir turizmi, peynirin tarihi, kültürel bağlamı ve üretim süreçlerini deneyimlemek amacıyla yapılan seyahatleri ifade eder. Turistler, peynir yapım yerlerini ziyaret ederek peynir üretimi hakkında bilgi edinir, yerel peynirleri tadar ve satın alırlar. Avrupa ülkelerinde bu turizm türü, özellikle peynirleriyle ünlü şehirlerde yaygındır ve yerel mutfakla, sofra gelenekleriyle de yakından ilişkilidir
Doğu Karadeniz Bölgesinin her ilinde yöresel peynir üretimi yapılmaktadır. Bölgenin geçmişten bugüne ulaşan hayvancılık deneyimi, farklı kültürlere ev sahipliği yapmış olması, bölgeden ticaret yollarının geçmesi bu çeşitliliğin altında yatan nedenlerden bir kısmıdır. Bölgede yöresel peynir üretimi açısından köy peynirinden kaşar peynirine, tulum peynirinden, tel peynirine, küp peynirine, çökeleğe, keşe kadar geniş yelpazede bir çeşitlilik hakimdir. Doğu Karadeniz Bölgesi illeri içerisinde Artvin ve Trabzon yöresel peynir çeşitliliği açısından ön plana çıkmaktadır. Bu zengin çeşitliliğe rağmen Artvin ilinde coğrafi işaret almış peynir çeşidi bulunmazken Trabzon, ilinde Vakfıkebir külek peyniri haricinde coğrafi işaret almış peynir bulunmamaktadır. Bölgede üretilen yöresel peynirler hakkında yapılmış detaylı bilimsel çalışmaların da son derece kısıtlı olduğu görülmektedir. Bilimsel çalışma sayısı kısıtlı olmakla birlikte bu konuda yakın zamanda yapılan yüksek lisans tez çalışmalarının bulunması, çalışmaların devam ettirilebileceği konusunda umut vericidir. Bölgede coğrafi işaret ile tescillenmiş diğer peynirler Gümüşhane deleme peyniri ve Rize, Çayeli koloti peyniridir. Kolot peyniri son zamanlarda tanınmaya başlamış olmakla birlikte Gümüşhane deleme peynirinin tanınırlığı kısıtlıdır. Dikkat çekici bir husus ise yöresel peynirlere ilişkin bilginin, ilgili olabilecek kurumların web sayfalarında da yeterince yer bulmamasıdır. Geleneksel kültürü korumak için bu bilgilerin daha sistemli bir şekilde kayıt altına alınmasına ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır.
Peynir temalı turizm faaliyetlerinin İtalya, Fransa, İspanya, Yeni Zelanda gibi ülkelere yoğun turist akışına neden olduğu bilinmektedir . Fransa'daki Camembert Köyü, Hollanda'daki Gouda Peynir Pazarı veya ABD'deki Wisconsin Cheese Trails gibi dünya çapında peynirin turizm çekiciliği ve motivasyon faktörü olarak kullanılmasının önemini gösteren birçok örnek vardır.
Peynir rotası oluşturarak ya da peynirin diğer turizm çeşitlerinin bir bileşeni olarak kullanılması açısından Doğu Karadeniz Bölgesi son derece zengin kaynaklara sahiptir. Ekoturizm, yayla turizmi, dağcılık, rafting gibi bölgeye özgü turizm faaliyetleri kapsamında bu Nobel zenginliğin nasıl kullanılabileceği kalkınma planlaması kapsamında değerlendirilmeye değer bir konudur.
Sadece Doğu Karadeniz bölgesi değil, genel olarak yöresel peynir türlerinin mevcut durumlarının saptanması, araştırma sayılarının artırılması, tanıtılmalarına yönelik etkinliklere önem verilmesi ve ülke ekonomisine kazandırılmaları önemlidir.
Üretilen ürünlerde gerekli standardizasyon ve markalaşma sağlanarak pazarlamada süreklilik sağlanmalıdır. Çoğu yerel peynir çeşidinin standart bir üretim metodu bulunmadığı gibi, fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik ve duyusal özelliklerine yönelik çalışma sayısının da oldukça kısıtlı olduğu görülmektedir.
Oysaki bu tür peynirlerin otel, restoran gibi işletmelerde yer alabilmesi için; üretimin devamlılığı, kalitenin standart olması ve her yönüyle üretiminden, ambalajına, depolamasına kadar gıda güvenliğine uygun olması, etiket bilgileri içermesi, pazar devamlılığı açısından vazgeçilmez gerekliliklerdir.
Yöresel peynirler açısından değerlendirilmesi gereken diğer bir husus ise; geleneksel kültürün koruma altına alınarak gelecek nesillere aktarılmasıdır. Bu amaçla geleneksel ürünlerin coğrafi işaret ile tescillenmesi ile yasal olarak koruma altına alınması yanında, kültürel değerlerin sürdürülebilirliğinin sağlanması, haksız rekabetin ve tüketicinin yanlış bilgilendirilmesinin önüne geçilmesi sağlanmaktadır. Bu kapsamda yöresel peynirlere coğrafi işaret alınması için yerelde değerlendirme yapılarak, yenileri için müracaatta bulunulması önemlidir.
Gastronomik bir ürün arzının talep görebilmesi için; bilinmesi, tanınması, tanıtılması ve sahiplenilmesi gerekmektedir. Bunu gerçekleştirme yollarından birisi olan peynir festivalleri ve diğer etkinliklerinin sayı ve kapsamlarının arttırılması önemlidir.
Karadeniz Bölgesinde 51 tane gastronomi festivalinin yapıldığı belirlenmiştir. Festivallerin içeriği; Doğu Karadeniz bölümünde bal, çay, fındık, balık, tereyağı ağırlıklıdır. Yöresel peynirlerinin tanıtılması ve pazarlanması açısından bu festivallerin uygunluğu ve yeni festivallerin düzenlenmesi konusu değerlendirilebilir.
Yöresel peynirlerin bir turizm motivasyon faktörü olarak kullanılmasına karar verme aşamasında; üretimin sürdürülebilirliği, buna ilişkin kapasitenin mevcudiyeti ile birlikte yerel üreticinin bu turizm faaliyetlerine katılmak isteyip istemediği de değerlendirilmelidir. Bu konuda yapılacak planlama kapsamında tanıtım faaliyetlerinde peynir turizmine ilgi duyan hedef gruplar belirlenerek, tanıtım faaliyetleri bu gruplara yönelik yapılmalıdır.
Peynir turizminin tek başına mı, yoksa kırsal turizm, yayla turizmi gibi turizm faaliyetleri kapsamında bir bileşen olarak mı ele alınacağı, bölgedeki yöneticiler, yerel halk, akademisyenler ve kalkınma ajansları tarafından detaylı olarak değerlendirilerek bölgedeki mevcut potansiyel planlı bir şekilde aktif hale geçirilebilir.
